برای فهم کارکرد واقعی چنین  محتوایی باید ورای انگیزه و هدف، به سازوکار تولید ادعا ‏پرداخت. چرا که آنچه در اینجا با آن مواجهیم، صرفا یک روایت سیاسی نیست، بلکه تلاشی است برای مشروعیت‌بخشی ‏به آن روایت از مسیر عدد، نمودار و زبان شبه‌علمی. از این رو، نقد پیش رو نه معطوف به نتیجه‌گیری‌های نادرست، ‏بلکه ناظر بر بنیان‌هایی است که این نتیجه‌گیری‌ها بر آن بنا شده‌اند‎.‎

ساختار این «پژوهش‌واره» را می‌توان در سه لایه داده، روش، و منطق استدلال بررسی کرد. اهمیت این تفکیک از آن ‏روست که اختلال در هر یک از این لایه‌ها، به‌تنهایی برای بی‌اعتبار شدن خروجی کافی است، حال آنکه در گزارش ‏مورد بحث، هر سه لایه به‌ شکل ساختاری دچار خدشه‌اند. از همین رو، نقد را از سطح داده آغاز می‌کنیم؛ جایی که ‏نخستین و بنیادی‌ترین خطا رخ می‌دهد:

۱- نقد لایه‌ی داده: خطا در منابع و روش جمع‌آوری داده‎

در سطح داده، گوینده مدعی است که با بررسی ۴۵۰۰ ویدیو از بیش از ۲۰۰ حساب کاربری توئیتر، به عدد ۱۷ درصد، به عنوان وزن ‏گرایش پهلوی‌خواهی در خیابان دست یافته است. این ادعا، پیش از هر چیز، بر یک خلط فاحش استوار است: 

-یکی ‏گرفتن «خیابان» با «خروجی الگوریتم» ویدیوهای گردآوری‌شده، نه نماینده واقعیت میدانی اعتراضات، بلکه خروجی الگوریتم‌های شبکه‌های اجتماعی‌اند. 

-این الگوریتم‌ها بر اساس وایرال شدن، جذابیت ‏بصری و رفتار کاربر عمل می‌کنند‎.‎

افزون بر این، خود عدد ۴۵۰۰ نیز جای تأمل دارد. در شرایطی که میلیون‌ها نفر در بازه‌ای کوتاه به تولید و ‏بازنشر محتوا ‏پرداخته‌اند، و این روند حتی پس از اتصال اینترنت نیز ادامه یافته، اکتفا به این تعداد محدود آن هم تنها از یک شبکه اجتماعی و ‏بدون ابتدایی‌ترین ملاحظات نمونه‌گیری آماری، بیش از آنکه یک روش پژوهشی باشد، سرهم‌بندی ناشیانه برای القای قطعیت به ‏مخاطب است.‏

۲- نقد روش: خطای تحلیل و تولید شکاف مصنوعی

مشکل بعدی در سطح روش رخ می‌دهد؛ جایی که انتخاب نادرست واحد تحلیل منجر به خطایی بنیادین در «برچسب‌زنی داده‌ها» ‏می‌شود. این مسئله تنها یک خطای فنی نیست، بلکه انحرافی تعمدی در تعریف موضوع است. روش مورد استفاده شعارها را به ‏نشانگرهای هویتی متعارض تبدیل کرده و از دل آن تصویری جعلی از چندپارگی سیاسی استخراج می‌نماید.‏

در این روش:‏

- شعارها و واژه‌ها، بجای شعار‌دهنده‌ها، مبنای تحلیل قرار گرفته‌اند. ‏

- گویی هر شعار نماینده یک گروه متمایز و یک گرایش سیاسی مجزا است. ‏

- این واقعیت بدیهی نادیده گرفته شده که، افراد به‌طور هم‌زمان و پراکنده شعارهایی با کارکردهای متفاوت سر می‌دهند؛ از شعارهای ‏سلبی چون «مرگ بر خامنه‌ای» در نفی حاکمیت تا شعارهای ایجابی مانند «جاوید شاه» در بیان آلترناتیو مورد نظر. 

- شمارش واژه‌ها نه‌تنها قادر به تفکیک گرایش‌ها نیست، بلکه با فروکاستن کنش پیچیده انسانی به واحدهای زبانی منفصل، شکافی ‏مصنوعی میان آن‌ها می‌سازد.‏

بی‌اعتنایی به ‏زمینه سیاسی و اجتماعی شکل‌گیری شعارها، و تمرکز صرف بر واژه‌ها، موضوع را از بستر واقعی خود، یعنی خواست ‏‏معترضین برای براندازی رژیم و معرفی آلترناتیو مورد نظرشان، منتزع کرده و به یک بازی خنک با کلمات تقلیل داده است.‏

۳- نقد منطق استدلالی: از خیابان به رسانه، یک پرش نامجاز

علاوه بر اختلال در داده و روش، خطای تعیین‌کننده دیگر در سطح منطق استدلال رخ می‌دهد؛ پرش از «میزان فراوانی یک شعار» ‏به «وظیفه و نیت رسانه». در اینجا رویکرد واژه‌محور و کمیت‌گرای گزارش با یک مغلطه عوام‌فریبانه درآمیخته می‌شود، اینکه ‏پوشش رسانه‌ای باید برآیند تعداد واژه‌ها در شعارهای داده شده باشد. در حالی‌که کار رسانه بازتاب معنا، اهمیت سیاسی و افق ‏تحلیلی پدیده‌هاست، نه ثبت مکانیکی فراوانی واژه‌ها، مشابه گوگل‌ترندز!‏

در موضوع انقلاب ملی ایران، شعارهای سلبی در نفی نظام حاکم، پدیده‌ای تکرارشونده و آشنا در اعتراضات گذشته بوده‌اند، در ‏حالی‌که شعارهای ایجابی حامل دلالت‌های تعیین‌کننده درباره آینده سیاسی هستند. آنچه در این خیزش تازگی داشته و آن را در ‏جایگاه یک «انقلاب» برمی‌نشاند، برجسته بودن این بخش از شعارها و فریاد زدن آلترناتیو است. آن هم آلترناتیوی که حتی با ‏پذیرش عدد ۱۷ درصد ادعایی، تنها نام شنیده‌ شده در این شعارها بوده است. از این منظر، تمرکز رسانه بر وجه ایجابی اعتراضات نه ‏نشانه بزرگ‌نمایی، بلکه واکنشی طبیعی به وزن خبری و تحلیلی همان بخش از واقعیت است.‏

از طرفی، معیار گزارش برای اطلاق «تبلیغ پهلوی» به محتوای رسانه ها، صرف ذکر این نام در هر محتواست. بر این اساس، ‏صداوسیمای رژیم هم باید در شمار کارگزاران تبلیغاتی شاهزاده محسوب شود. مضحک بودن این فرض در مورد بی‌بی‌سی‌فارسی هم ‏اگر بیشتر نباشد، کمتر نیست! با هیچ نگرش و توجیهی نمی‌توان محتوای رسانه‌ای که لقب «آیت‌الله» را یدک می‌کشد، تبلیغ برای ‏پهلوی تلقی نمود.‏

در نهایت، نسبت‌سازی «۱۷ درصد در برابر ۸۱ درصد» و نتیجه‌گیری «۳۷۶ درصد بزرگ‌نمایی»، حاصل مقایسه دو ‏متغیر نامتجانس ‏است: فراوانی واژه‌ها در ویدیوهای الگوریتمی در برابر انتخاب رسانه درباره ‏اهمیت خبری موضوعات؛ ترفندی ناشیانه برای تولید ‏عددی تکان‌دهنده ، با هدف القای یک نتیجه از پیش ‏معین.‏

‏از آنجا که این «پژوهش داده‌محور!» نه در یک گزارش مکتوب و مستند، بلکه در یک گفتگوی سطحی ارائه می‌شود،  پیش از آنکه ‏مخاطب فرصت فکر کردن به این عددها و ضعف‌های تحلیلی را داشته باشد، گوینده با عباراتی مانند «ستاد انتخاباتی»، «کودتای ‏رسانه‌ای»، «تک‌صدایی» و «‏agenda setting‏» ذهن او را در مسیری خاص هدایت می‌کند. ابتدا احساس ساخته می‌شود، سپس ‏عدد برای علمی جلوه دادن آن ارائه می‌شود. ترتیب استدلال معکوس است، اول نتیجه، بعد داده.‏

در نهایت، آنچه که به مدد مقدمه‌ای از تهمت‌ها و کد‌های تخریبی علیه شاهزاده و اداهای گل‌درشت و تئاتری مجری، به ‌عنوان ‏افشاگری عرضه می‌شود، نه حاصل تحلیل، بلکه محصول کنار هم چیدن چند عدد مناقشه‌برانگیز، یک تناسب موهوم و زبانی ‏تحریک‌آمیز است. عدد و نمودار در این ترکیب‌بندی، نه ابزار فهم، بلکه دکور صحنه‌اند؛ ابزاری برای پوشاندن سستی منطق و طبیعی ‏جلوه دادن روایتی که پیشاپیش انتخاب شده است.‏

سخن آخر

در پایان، یک‌بار دیگر باید به آنچه در ابتدای این جستار گفته شد بازگردیم. همپای اوج‌گیری جریان ایرانگرا و تثبیت رهبری ملی ‏آن، کارزار حملات ایذایی دستگاه پروپاگاندای رژیم با همدستی اپوزیسیون فیک تشدید و گسترش یافته است. بخصوص پس از ‏حماسه تاریخی ۱۴ فوریه و شکسته شدن آخرین تردیدها درباره وزن واقعی این جریان در عرصه جهانی، انتظار می‌رود ‏این صف‌آرایی بیش از پیش شکلی عریان و تهاجمی به خود بگیرد. از منظر تحلیل راهبردی، استراتژی برخورد با این کارزار ‏چیزی جز نادیده گرفتن و بایکوت آن نمی‌تواند باشد. چرا که ماهیت آن بر فرسایش روانی، تکثیر نامسئله و اشباع فضای ‏عمومی از هیاهوی هدفمند استوار بوده و تنها در بستر توجه و برانگیختن واکنش تجسّد می‌یابد‎.‎