معاون وزیر بهداشت، «علیرضا رئیسی»، در مهر ۱۴۰۴ اعلام کرد که در میان کودکان ۱۲‌ساله، بیش از ۶۰ درصد دچار پوسیدگی دندان هستند. این آمار درک دقیق‌تری از شدت مسئله به دست می‌دهد؛ چراکه منظور از دندان‌های کودکان ۱۲‌ ساله، دندان‌های دائمی آن‌هاست، نه دندان‌های شیری. او همچنین گفته است که بیش از ۵۰ درصد افراد بالای ۶۰ سال کاملا بی‌دندان هستند. 

دلیل اصلی این وضعیت، هزینه‌های بالای درمان و ناکافی‌بودن پوشش بیمه است؛ عواملی که بیماران را ناچار می‌کند به کشیدن دندان‌هایی رو بیاورند که در بسیاری موارد می‌توانستند حفظ شوند.

متاسفانه در ایران، درمان‌های پایه دندانپزشکی به کالایی لوکس و خارج از استطاعت بسیاری از خانوارها تبدیل شده است؛ به‌گونه‌ای که افراد یا با پوسیدگی دندان زندگی می‌کنند، درد را تحمل می‌کنند یا به‌جای پرداخت هزینه‌های سنگین درمان، ناچار به کشیدن دندان روی می‌آورند.

بر اساس داده‌های سازمان جهانی بهداشت، ایران در میان ۶۴ کشور مورد بررسی، بالاترین میزان مصرف آنتی‌بیوتیک را دارد. «فرشاد دیوسالار» - متخصص بیماری‌های عفونی - یکی از دلایل اصلی این وضعیت را مصرف آنتی‌بیوتیک بدون مشاوره پزشکی می‌داند. دلیل مصرف بالای آنتی‌بیوتیک نیز به ضعف اقتصادی مردم باز می‌گردد. اساسا در سطحی کلان‌تر، میان ضعف نظام سلامت و وضعیت اقتصادی یک کشور ارتباطی مستقیم وجود دارد. در کشورهایی با درآمد پایین‌تر، دسترسی به خدمات بهداشتی محدودتر است و هزینه‌های بالای درمان می‌تواند بیماران را وادار کند با درد زندگی کنند یا به‌جای درمان اصولی، به استفاده موقت از آنتی‌بیوتیک‌ها برای تسکین درد روی بیاورند.

علیرضا رئیسی می‌گوید افزایش تعداد دندانپزشکان راه‌حل نیست. او بر این باور است که دندانپزشکی پیشگیرانه راه‌حل اصلی است و تاکید می‌کند دولت برنامه‌های متعددی برای مقابله با این مسئله در نظر گرفته است. با این حال، پرسش اساسی اینجاست که چرا چنین برنامه‌هایی در ۴۷ سال گذشته به‌طور موثر اجرایی نشده‌اند؛ آن هم در حالی‌که علم پزشکی دهه‌هاست بر این اصل تاکید دارد که پیشگیری بر درمان مقدم است. این پرسش زمانی پررنگ‌تر می‌شود که به گزارش «ایرنا» در ۲۶ سال پیش رجوع کنیم؛ در اکتبر ۱۹۹۹، «علی‌اکبر سیاری»، معاون وقت وزیر بهداشت، اعلام کرده بود که پروژه بهداشت دهان و دندان در مدارس ابتدایی از پاییز همان سال آغاز خواهد شد. پروژه‌ای که با توجه به آمار اعلام‌شده توسط علیرضا رئیسی در پاییز ۱۴۰۴ قطعا نتیجه‌بخش نبود. 

نگاهی به مشکلات سلامت دهان و دندان در ایران

مسائل متعددی در ایران در حوزه سلامت دهان و دندان وجود دارد. از جمله مهم‌ترین چالش‌ها می‌توان به مشکلات مالی، ناکافی‌بودن آموزش بهداشت دهان و دندان در سنین پایین، آگاهی محدود والدین، ضعف فرهنگی در اهمیت‌دادن به بهداشت دهان - که خود تا حد زیادی ناشی از کمبود آموزش است - و نیز نبود نظارت کافی بر شرکت‌های بیمه اشاره کرد. علاوه بر این، توزیع نامتوازن نیروی کادر درمان در مناطق مختلف و استفاده‌نشدن از ظرفیت‌های موجود در سیستم دولتی نیز بر پیچیدگی این وضعیت افزوده است.

-فلوریداسیون آب

 یکی از جنبه‌های کمتر مورد توجه، فلوریداسیون آب است. میزان فلوراید در منابع آب ایران در مناطق مختلف تفاوت قابل‌توجهی دارد. سطح مجاز جهانی فلوراید در آب آشامیدنی حدود ۱.۵ میلی‌گرم در لیتر در نظر گرفته می‌شود؛ با این حال، در برخی مناطق این میزان از حد مجاز فراتر می‌رود و در برخی دیگر به‌طور قابل‌توجهی پایین‌تر از سطح توصیه‌شده است.

-تغذیه

 عامل مهم دیگر، تغذیه است. سلامت دهان و دندان ارتباط مستقیمی با کیفیت تغذیه دارد و تغذیه نیز به‌طور مستقیم تحت‌تاثیر توان مالی خانوارهاست. در مناطق محروم‌تر ایران، مانند سیستان و بلوچستان، نه‌تنها کمتر از ۱ درصد جمعیت از خدمات دندانپزشکی استفاده می‌کنند، بلکه دسترسی به تغذیه مناسب نیز به‌دلیل محدودیت‌های اقتصادی کاهش یافته است.

-بیمه درمانی

 یکی دیگر از چالش‌های اساسی، عملکرد شرکت‌های بیمه است. بسیاری از سازمان‌های بیمه درمانی یا خدمات دندانپزشکی را پوشش نمی‌دهند یا تنها بخش اندکی از هزینه‌ها را تقبل می‌کنند. بر اساس یک مطالعه در سال ۲۰۱۹ در ایران، تنها ۷ درصد از افراد ۱۵ تا ۶۴ سال دارای بیمه تکمیلی بوده‌اند و فقط ۶.۸ درصد از خدمات دندانپزشکی برخوردار بوده‌اند. همچنین، تعداد محدود شرکت‌هایی که این خدمات را پوشش می‌دهند، دامنه انتخاب بیماران را کاهش می‌دهد. در نهایت، تاخیر در پرداخت‌های بیمه‌ای نیز می‌تواند بیماران را با فشارهای مالی مضاعف مواجه کند.

«پروژه شکوفایی ایران» و سلامت دهان و دندان

در «پروژه شکوفایی ایران»، ابتدا مسائل موجود شناسایی و سپس بر اساس اولویت رده‌بندی می‌شوند تا برای هر یک راه‌حل مناسب طراحی شود. بسیاری از این چالش‌ها برای حل شدن به زمان نیاز دارند. بخشی از آن‌ها ناشی از کمبود آموزش است و بخشی دیگر ریشه در عادات فرهنگی دارد. بنابراین انتظار نمی‌رود این مسائل در «مرحله اضطراری» به‌طور کامل حل شوند.

در مرحله اولیه «پروژه شکوفایی ایران»، هدف ما حفظ ساختارهای موجود است، اما به شکلی که کارآمدتر عمل کنند. یکی از محورهای اصلی این مرحله، توزیع مجدد نیروی انسانی در بخش‌هایی است که بیشترین نیاز وجود دارد؛ اقدامی که می‌تواند به نیازهای فوری پاسخ دهد و کارایی سیستم را افزایش دهد. طبعا حوزه سلامت دهان و دندان نیز در این حوزه قرار می‌گیرد. 

در حوزه سلامت دهان و دندان، کاهش سطح سلامت عمومی امروز یک واقعیت قابل توجه است. همچنین افزایش موارد شدید آسیب‌دیدگی - که ناشی از سرکوب در «انقلاب شیروخورشید» و در آینده در جریان «خیزش نهایی» خواهد بود - بر حجم چالش‌های موجود می‌افزاید. از سوی دیگر، کمبود دارو و مواد درمانی نیز فشار مضاعفی ایجاد می‌کند و رسیدگی به این کمبودها نیز از اولویت‌های اصلی محسوب می‌شود.

این موارد بخشی از چالش‌هایی هستند که در حوزه درمان دهان و دندان در دوران اضطرار، و در چارچوب «پروژه شکوفایی ایران» برای آن‌ها آماده می‌شویم. این پروژه امکان همکاری با متخصصان حوزه درمان در داخل ایران را فراهم می‌کند؛ همکاری‌ای که هم به درک دقیق‌تر مشکلات و چالش‌های پیش رو کمک می‌کند و هم زمینه‌ساز یافتن راه‌حل‌های موثرتر خواهد بود.